Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus
PAC(4) 05-12 – Papur 1
Papur Tystiolaeth i'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus (20 Mawrth 2012) am Adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru ar Safon Ansawdd Tai Cymru
Cyflwyniad
1. Fel rhan o'r strategaeth dai genedlaethol gyntaf i Gymru, a gyhoeddwyd yn 2002, cyflwynodd Llywodraeth Cymru Safon Ansawdd Tai Cymru (SATC) fel safon y dylai pob cartref cymdeithasol ei chyrraedd erbyn 2012.
2. O dan SATC, mae disgwyl i bob cartref cymdeithasol:
• fod mewn cyflwr da
• bod yn saff ac yn ddiogel
• cael ei wresogi'n ddigonol, bod yn effeithlon o ran tanwydd a bod
wedi'i inswleiddio'n dda
• cynnwys ceginau ac ystafelloedd ymolchi cyfoes
• cael ei reoli'n dda (yn achos tai ar rent)
• bod wedi'i leoli mewn amgylchedd deniadol a diogel
• bod yn addas ar gyfer anghenion penodol y bobl sydd ar yr aelwyd
(cyn belled ag y bo modd)
3. Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol ar SATC, a gyhoeddwyd ym mis Ionawr 2012. Mae'r adroddiad yn dwyn sylw at y ffaith bod ansawdd tai cymdeithasol yng Nghymru wedi gwella'n sylweddol yn sgil cyflwyno'r safon, ond mae hefyd yn nodi'n glir bod ffordd bell i fynd cyn cyrraedd nodau gwreiddiol SATC.
4. Cyn iddi ymateb yn ffurfiol i'r Adroddiad, mae'r Llywodraeth yn mynd ati yn y papur tystiolaeth hwn i nodi'r camau sydd ar y gweill eisoes i gryfhau'r system ac i fynd i'r afael â rhai o'r gwendidau a nodwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru.
Canfyddiadau'r Archwilydd Cyffredinol
5. Mae argymhellion yr adroddiad yn ymdrin â phum categori bras:i) Gwersi cyffredinol ar gyfer Llywodraeth Cymru ym maes datblygu polisïau, monitro a gwerthuso
i) Gwersi cyffredinol ym maes datblygu polisïau, monitro a gwerthuso
6. Mae'r adroddiad yn dod i'r casgliad bod gwersi i’w dysgu, o ran gwella gwaith datblygu polisi yn fwy cyffredinol, oddi wrth y modd yr aed ati'n wreiddiol i sefydlu system SATC. Byddwn yn ystyried yr argymhellion gwreiddiol fel rhan o'r gwaith sy'n mynd rhagddo bellach ar draws y llywodraeth i ddatblygu polisi mewn modd mwy effeithiol. O dan yr egwyddorion Sicrhau Canlyniadau, a fabwysiadwyd yn ddiweddar, mae'n ofynnol i'r rheini sy'n datblygu polisi lunio achosion busnes yn ystod gwahanol gamau'r gwaith o ddatblygu a gweithredu polisïau. Rhaid i'r achosion busnes hynny ddangos bod y polisi o dan sylw yn gydnaws â'r nodau polisi ehangach, a rhaid iddynt hefyd ddangos 'effaith' y polisi a'r 'costau' sy'n gysylltiedig ag ef, i Lywodraeth Cymru ac i'w phartneriaid cyflawni fel ei gilydd. Erbyn hyn, yr egwyddorion hyn yw arferion gweithredu safonol Llywodraeth Cymru. Byddai defnyddio'r egwyddorion hyn yn y ffordd briodol yn mynd i'r afael â'r argymhellion perthnasol yn adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru.
ii) Monitro a chyflwyno adroddiadau ar gydymffurfiaeth â SATC
7. Fel y nodir yn yr adroddiad, mae nifer o gamau
wedi'u cymryd i wella'r modd yr eir ati i fonitro a yw landlordiaid
yn gwneud cynnydd o ran cyrraedd SATC, ac mae'r gwaith hwnnw'n
parhau. O 2005 ymlaen, roedd y monitro hwn mewn perthynas â
chyrraedd SATC yn cael ei wneud drwy'r cynlluniau busnes a oedd gan
awdurdodau lleol unigol ar gyfer eu cyfrif refeniw tai.
Sefydlwyd grŵp llywio yn 2009 i ystyried sut y gellid mynd ati i
gasglu data mwy manwl, a threialwyd system fonitro ar gyfer
awdurdodau lleol a chymdeithasau tai yn 2010. Cyhoeddwyd y
canlyniadau ym mis Mawrth 2011.
8. Yn 2012, mae Llywodraeth Cymru yn cyflwyno system fonitro newydd fwy cadarn i gasglu gwybodaeth fanwl am y cynnydd y mae landlordiaid yn ei wneud o ran cyrraedd SATC. Y bwriad yw cyhoeddi’r wybodaeth hon ar ffurf ystadegau swyddogol gan y llywodraeth. Mae hynny'n golygu bod angen i ni fod yn fwy trwyadl a sicrhau mwy o gysondeb wrth ddadansoddi, gan wneud hynny yn unol â'r safonau a osodir gan Wasanaeth Ystadegol y Llywodraeth. Mae Llywodraeth Cymru wedi sefydlu grŵp gorchwyl a gorffen eisoes i fwrw ymlaen â'r broses o roi'r system fonitro newydd hon ar waith, a bydd cynrychiolwyr landlordiaid yn aelodau o'r grŵp hwnnw.
9. Un o'r materion y mae'r gwaith hwn yn mynd i'r afael ag ef yw cynnig i wella'r dulliau a ddefnyddir i sicrhau bod landlordiaid yn atebol am gofnodi niferoedd y 'methiannau derbyniol' ac am baratoi adroddiadau ar wahân ynghylch y methiannau hynny. Fel y nodir yn glir yn yr adroddiad, mae yna achosion lle nad yw uwchraddio'n ddymunol nac yn ymarferol, weithiau oherwydd cyfyngiadau ffisegol yr anheddau neu oherwydd dymuniadau'r tenantiaid.
10. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda landlordiaid i sicrhau bod cynifer o fanteision cymdeithasol ac economaidd ag y bo modd yn deillio o raglenni gwella tai, a bydd yn edrych ar ffyrdd o hyrwyddo'r manteision ehangach a fydd yn deillio o'r gwaith sydd eto i'w wneud mewn perthynas â SATC. Bydd hefyd yn ystyried ffyrdd o sicrhau bod y manteision hynny'n cael eu gwireddu.
11. Mae'n parhau i fod yn hanfodol bod darparwyr tai yn mynd ati i gaffael yn gymdeithasol i'r graddau mwyaf posibl, a hynny oherwydd eu bod yn gwario symiau sylweddol o arian cyfalaf ac oherwydd bod cyfleoedd adfywio yn gysylltiedig â'r gwaith y maent yn ei wneud. Mae Hyrwyddo i Ymrwymo (i2i) wedi chwarae rhan fawr hyd yma o ran bwrw ymlaen â'r agenda hon, gan wneud hynny drwy ddatblygu'r Pecyn Cymorth 'Gallu Gwneud' a thrwy gynnig cymorth helaeth ar draws y sector tai. Mae lle i i2i chwarae hyd yn oed mwy o ran yn y dyfodol wrth i Lywodraeth Cymru ymateb i'r her o sicrhau bod manteision cymunedol yn dod yn rhan annatod o raglenni gwariant eraill. Mae'n gwneud y gwaith hwn ar y cyd â Gwerth Cymru.
iv) Newidiadau posibl i SATC
12. Codwyd y posibilrwydd o gyflwyno newidiadau i SATC yn yr adolygiad o dai fforddiadwy yng Nghymru, a gynhaliwyd yn 2008, ac yn y strategaeth dai, 'Gwella Bywydau a Chymunedau', a gyhoeddwyd yn 2010. Mae Llywodraeth Cymru yn sylweddoli y bydd gan lawer o sefydliadau ddiddordeb yn y modd y bydd yn bwrw ymlaen â'r mater hwn. Mae Gweinidogion o'r farn bod adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol yn tynnu sylw at y manteision a all ddeillio o safon o'r math hwn. Mae hefyd yn nodi'n glir fod canlyniadau ymarferol ac ariannol os nad yw'r safonau eu hunain yn glir neu os nad oes eglurder ynghylch sut y maent yn cael eu dehongli. Mae'n bwysig ein bod yn ystyried y negeseuon sydd yn yr adroddiad hwn ac yn eu deall yn llawn cyn mynd ati i benderfynu a ddylid cyflwyno unrhyw newidiadau ai peidio. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fod mor ymrwymedig ag erioed i sicrhau bod y Safon yn cael ei chyrraedd ac i sicrhau bod buddsoddiad mewn gwella tai yn cael yr effaith fwyaf bosibl ar ansawdd bywydau pobl.
v) Nodi atebion i gartrefi na ragwelir y byddant yn cyrraedd SATC erbyn mis Mawrth 2017
13. Mae'r adroddiad yn nodi na fydd rhai landlordiaid yn llwyddo i gyrraedd SATC erbyn y dyddiad targed o 2012. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda'r landlordiaid hynny i'w helpu i wneud mwy o gynnydd yn hyn o beth ac mae'n cydnabod bod angen pwyso a mesur y sefyllfa yn yr awdurdodau hynny lle mae tenantiaid wedi pleidleisio yn erbyn trosglwyddo stoc. Byddwn yn gweithio gyda chymdeithasau tai hefyd drwy'r Fframwaith Rheoleiddiol newydd i gytuno ar ganlyniadau cyflawni derbyniol o ran cyrraedd SATC.
14. Mae'r trafodaethau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cynnal gyda Llywodraeth y DU am y posibilrwydd o setliad ariannol diwygiedig ar gyfer System Cymhorthdal y Cyfrif Refeniw Tai yn berthnasol i'r gwaith pellach y byddwn yn ei wneud yn y maes hwn. Newydd ddechrau y mae'r trafodaethau hyn ond rydym yn gobeithio y byddant yn dylanwadu ar ein hymateb ffurfiol i'r adroddiad ac yn cynorthwyo landlordiaid i oresgyn y rhwystrau sy'n eu hatal rhag cyrraedd SATC.
15. Bydd y Papur Gwyn y bwriedir ei gyhoeddi ym mis Mai yn ystyried SATC hefyd.
16. Er bod llawer wedi'i wneud i wella'r tai cymdeithasol sydd gennym yma yng Nghymru, rhyn araf o hyd yw'r cynnydd sy'n cael ei wneud o ran cyrraedd SATC. Wrth i ni anelu at sicrhau gwelliannau pellach i ansawdd ein tai cymdeithasol yn y dyfodol, mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fod yn ymrwymedig i ddysgu gwersi o sut yr aed ati hyd yma i ddatblygu SATC.